Wynajem auta: jak nie przepłacić za fikcyjne uszkodzenia?
Prezes UOKiK postawił zarzuty wypożyczalni Panek za klauzule przerzucające winę na klientów i pobieranie wygórowanych kar. Sprawdzamy, na co uważać przy zwrocie samochodu i jak bronić się przed nieuzasadnionymi opłatami.
Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów postawił spółce Panek zarzuty stosowania niedozwolonych klauzul umownych, które mogą obciążać klientów nadmierną odpowiedzialnością za wynajmowane pojazdy. Równocześnie nałożył na przedsiębiorcę karę przekraczającą 3,7 mln złotych za nieudzielenie informacji w toku postępowania. Sprawa rzuca światło na praktyki, z którymi mogą spotkać się użytkownicy wypożyczalni - nie tylko tej konkretnej sieci.
Kto udowadnia winę? Problem z domniemaniem odpowiedzialności
Kluczowy zarzut dotyczy konstrukcji regulaminu. Spółka Panek nałożyła na najemców obowiązek wykazania, że ewentualne problemy z samochodem nie powstały z ich winy. Co więcej, przedsiębiorca przyznał sobie prawo do arbitralnego decydowania, czy wyjaśnienia klienta są wystarczające. Jak wskazuje komunikat UOKiK, takie postanowienia mogą być zakazane, jeśli prowadzą do przerzucenia odpowiedzialności za prowadzoną działalność na konsumentów.
W praktyce kierowca może nie mieć możliwości udowodnienia, iż awaria, kolizja czy uszkodzenie pojazdu nie powstały z jego winy. Ze skarg wpływających do Urzędu wynika, że osoby zwracające samochód często nie były świadome istnienia uszkodzeń. W jednym z przypadków najemca oddał pojazd z niewidocznym odpryskem na szybie - dopiero po czasie otrzymał informację o nałożeniu kary w wysokości kilku tysięcy złotych.
Zdaniem Prezesa UOKiK Tomasza Chróstnego spółka przerzuca ryzyko prowadzonej działalności na klientów poprzez domyślne przypisanie im winy za każde uszkodzenie pojazdu. Konsument powinien odpowiadać jedynie za szkody powstałe z jego winy, wynikające z naruszenia zasad użytkowania samochodu lub regulaminu - nie za sytuacje, na które nie ma wpływu, ani te wynikające z normalnej eksploatacji.
Zwrot bez świadka: ryzyko jednostronnej oceny
Duże znaczenie dla oceny działania wypożyczalni ma okoliczność, że zwrot pojazdu może odbyć się bez obecności pracownika. Wówczas ocena stanu samochodu przeprowadzana jest jednostronnie, bez szansy na odniesienie się najemcy do ewentualnych zastrzeżeń. Konsument, który zwrócił auto bez obecności przedstawiciela firmy, po pewnym czasie może otrzymać informację o obciążeniu karą umowną.
Wysokość kary - zgodnie z obowiązującym regulaminem - zależy wyłącznie od klasy pożyczanego samochodu, a nie rodzaju czy rozmiaru uszkodzenia. Może być zatem nieproporcjonalnie wysoka. Prezes UOKiK zauważa, że kara powinna odzwierciedlać realną wartość szkody. Spółka ma ponadto możliwość samodzielnego pobrania środków z karty najemcy. Zasadność poniesionej kary konsument może kwestionować dopiero składając reklamację. Jeśli zostanie odrzucona - jedynym sposobem na odzyskanie pieniędzy pozostaje droga sądowa.
Dodatkowe opłaty i brak precyzji w kosztach
Wątpliwości Urzędu dotyczą także postanowień nakładających na konsumentów dodatkowe obciążenia finansowe, które obowiązywały w regulaminie carsharingu. Na ich podstawie przedsiębiorca mógł obarczyć klientów kosztami wszystkich szkód oraz ekstra opłatami, których wysokości nie określił precyzyjnie. Najemcy nie wiedzieli, jakie były finalne koszty usługi.
Urząd kwestionuje ponadto naliczanie przez spółkę Panek wygórowanej kwoty za każdy brakujący litr paliwa po zwrocie pojazdu. Za każdą kwestionowaną klauzulę przedsiębiorcy grozi kara do 10 procent obrotu.
Zawiadomienie do prokuratury i brak współpracy
Niezależnie od postawienia zarzutów dotyczących niedozwolonych postanowień umownych Urząd skierował w sprawie spółki Panek zawiadomienie do prokuratury. Nastąpiło to w związku ze skargami na niezwracanie przez spółkę płatności za niezrealizowane usługi oraz na pobieranie środków z kart płatniczych konsumentów na pokrycie bezpodstawnie nałożonych kar. Konsumenci wskazywali, że byli obarczani kosztami za uszkodzenia, których nie spowodowali, a które mogły istnieć zanim wypożyczyli pojazd. Takie praktyki mogą nosić znamiona oszustwa.
Na etapie postępowania wyjaśniającego spółka kilkukrotnie nie udzieliła żądanych przez Prezesa UOKiK informacji, co utrudniło działania i opóźniło postawienie zarzutów. W związku z tym na przedsiębiorcę nałożono karę w wysokości 3 741 165 złotych.
Co zrobić, by uniknąć problemów przy wynajmie?
Sprawa Panek pokazuje, jak ważne jest dokładne sprawdzenie stanu pojazdu przed odbiorem i przed zwrotem. Warto robić zdjęcia lub nagrania dokumentujące stan samochodu z każdej strony, ze szczególnym uwzględnieniem szyb, felg, nadwozia i wnętrza. Jeśli to możliwe, zwrot należy przeprowadzić w obecności pracownika wypożyczalni i uzyskać pisemne potwierdzenie braku zastrzeżeń.
Przed podpisaniem umowy trzeba przeczytać regulamin i zwrócić uwagę na zapisy dotyczące odpowiedzialności za uszkodzenia, wysokości kar umownych oraz procedury reklamacyjnej. Jeśli przedsiębiorca obciąży kartę płatniczą kwotą, którą uznajemy za nieuzasadnioną, należy niezwłocznie złożyć reklamację na piśmie, opisując okoliczności i dołączając dokumentację fotograficzną. W przypadku odmowy zwrotu środków można zgłosić sprawę do rzecznika konsumentów lub skorzystać z pomocy prawnej.
Postępowanie UOKiK wobec spółki Panek to sygnał, że regulaminy wypożyczalni mogą zawierać klauzule niezgodne z prawem. Konsument nie musi akceptować warunków, które przerzucają na niego całe ryzyko prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności. Warto o tym pamiętać przy każdym wynajmie samochodu.


